Ortodonti denince akla hemen diş teli gelir. Ama aslında ortodontide kullanılan aparey çeşitleri çok daha geniştir. Özellikle büyüme çağındaki çocuklarda, henüz kemik yapısı şekillenirken uygulanan apareyler hem tedavinin etkinliğini artırır hem de ilerideki büyük müdahalelerin önüne geçer.
Bu yazıda ortodontide kullanılan başlıca aparey çeşitlerini, hangi durumlarda kullanıldıklarını ve nasıl çalıştıklarını anlatıyoruz.
Ortodontik Plak (Hareketli Aparey) Nedir?
Ortodonti plağı, çıkarılabilir tel içeren akrilik apareylerdir. Çoğunlukla büyüme çağındaki çocuklara uygulanır. Küçük tel yaylar ve vida mekanizmaları sayesinde dişleri ve çeneyi yavaşça şekillendirir.
Hareketli plakların en büyük avantajı çıkarılabilir olmalarıdır; yani yemek yerken ve diş fırçalarken çıkarılabilirler. Ancak en büyük dezavantajı da budur: kurala uyulmazsa etkinlik azalır. Günde en az 16-20 saat takılı kalması gerekir.
Ortodonti plak tedavisi genellikle şu durumlarda tercih edilir:
- Hafif diş düzensizlikleri
- Çocuklarda büyüme rehberliği
- Parmak emme veya emzik alışkanlığının bıraktığı izleri düzeltme
- Sabit tel öncesi hazırlık aşaması
Ortodonti Yüz Maskesi Nedir ve Kimler Kullanır?
Yüz maskesi (facemask), üst çenesi geri kalmış çocuklarda kullanılan ortopedik bir apareydir. Dışarıdan takılan bir maske ile ağız içindeki aparey arasında lastikler aracılığıyla üst çeneye öne doğru kuvvet uygulanır.
Bu tedavi yöntemi kesinlikle büyüme döneminde, yani genellikle 6-10 yaş arasında en etkilidir. Büyüme tamamlandıktan sonra yüz maskesiyle beklenen sonuç alınamaz; o dönemde cerrahi seçenekler gündeme gelir.
Yüz maskesi kullananlar ilk birkaç gün uyum sürecinde hafif rahatsızlık hissedebilir, ancak bu kısa sürede geçer. Maske genellikle geceleri ve mümkün olduğunca uzun süre takılır.
Damak Genişletici (Damaklık) Nedir?
Üst çene (damak), iki ayrı kemik parçasından oluşur ve büyüme çağında hâlâ birleşme sürecindedir. Damak genişletici bu iki parça arasındaki eke kuvvet uygulayarak üst çenenin genişlemesini sağlar.
Bu işlem sayesinde:
- Dişlerin sığması için yeterli alan oluşturulur
- Çapraz kapanışlar düzeltilir
- Üst ve alt çene uyumu iyileştirilir
- Burun solunumunu kolaylaştırır.
Damak genişletici hem sabit (ağız içine yapıştırılan) hem de hareketli (çıkarılabilir) formda olabilir. Sabit modeller daha hızlı ve kontrollü sonuç verir.
Vida Tedavisi (Mini İmplant / Mini Plak) Nedir?
Ortodonti vida tedavisi, dişlerin hareketine sabit bir destek noktası oluşturmak amacıyla çene kemiğine küçük titanyum vidaların yerleştirilmesi işlemidir. Bu vidalar mini implant veya geçici ankraj cihazı (TAD= Temporary Anchorage Device) olarak da bilinir.
Mini plak ise daha büyük ve kemik içine yerleştirilen, özellikle ağır çene bozukluklarında kullanılan bir destektir.
Vida tedavisinin avantajları:
- Dişlerin hareketlendirilmesinde ek destek sağlar.
- Bazı vakalarda diş çekiminin önüne geçebilir.
- Küçük bir lokal anestezi ile uygulanır, işlem oldukça kısa sürer.
- Tedavi tamamlanınca kolayca çıkarılır.
Ortodonti Çene Tedavisi (Fonksiyonel Apareyler)
Alt ve üst çene arasındaki uyumsuzlukları düzeltmek için kullanılan apareylerdir. Özellikle büyüme döneminde çok etkilidir. Çenenin öne veya geriye yönlendirilmesini sağlayarak hem işlevsel hem de estetik iyileşme sağlar.
Bu apareyler genellikle sabit diş teli tedavisinden önce veya birlikte kullanılır.
Hangi Aparey Size Uygun?
Her aparey türü farklı bir problemi çözer ve farklı bir hasta profiline uygundur. Doğru aparey seçimi; yaşa, probleme ve büyüme evresine göre değişir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce mutlaka bir ortodontist değerlendirmesi şarttır.
