Eklem Kaynaklı Bozukluklar (İntraartiküler Bozukluklar)
TMD’de görülen en yaygın anatomik bozulma, Artiküler Diskin (Eklem Diskinin) yer değiştirmesi (dislokasyonu) ve eklem yüzeylerinde meydana gelen dejeneratif değişikliklerdir.
1.Artiküler Disk Dislokasyonu (Yer Değiştirmesi)
Sağlıklı bir TME’de, disk alt çene başının (kondil) tam üzerinde, ona bir şapka gibi oturur. TMD’de disk, genellikle öne (anteriora) doğru kayar. Bu kayma, çenenin hareket şekline göre iki ana türde incelenir:
Redüksiyonlu Disk Dislokasyonu (Çene Tıklaması)
Bu, TMD’nin en sık görülen biçimidir ve eklemden gelen klik (tıklama) veya patlama sesi ile karakterizedir.
Bozulmuş Anatomi:
- Kapalı Durumda: Dinlenme pozisyonunda veya çene kapalıyken disk, kondilin hemen önünde (anterior) yer alır.
- Açılma Sırasında Redüksiyon: Çene açılırken, kondil hareket etmeye başladığında diskin kalın arka kenarına çarpar. Belirli bir açılma noktasında kondil, diskin altına kayar ve disk tekrar kondilin üzerine yerleşir. İşte bu yerleşme anında “klik” sesi duyulur.
- Kapanma Sırasında Tekrar Yer Değiştirme: Çene kapatılırken disk, kondilin üzerinden tekrar öne kayar ve bu sırada ikinci bir “klik” sesi duyulabilir (bu her zaman olmaz)
Redüksiyonsuz Disk Dislokasyonu(Çene Kilitlenmesi)
Bu durum, disk kondilin üzerine geri gelemediği (redükte olamadığı) için ağrılı hareket kısıtlılığına ve çene kilitlenmesine neden olur.
Bozulmuş Anatomi:
1.Yerinden Çıkma: Disk, tamamen kondilin önünde kalır ve pozisyonunu korur.
- Engelleme: Kondil, çeneyi açmak için öne doğru hareket etmeye çalıştığında, yerinden kaymış olan disk (bir engelleyici gibi) kondilin ileri hareketini fiziksel olarak durdurur.
- Sonuç: Çene normal genişlikte açılamaz. Hasta genellikle çenesini sadece kısmen açabilir ve çenesinin o tarafa doğru yamulduğunu hisseder. Bu durum akut kilitlenme olarak bilinir.
Ancak bu durum, redüksiyonsuz disk displasmanının erken safhalarında görülür. Zaman içinde disk daha da öne kayar ve çene açılmasının önündeki engel ortadan kalkar. Hastalarımız bize geldiklerinde, önceden çenelerinde kilitlenme ve açamama gibi sorunlar yaşadığını ancak şuanda geçtiğini ifade ederler. Bu durum bir iyileşme habercisi değil, anatomik olarak eklemin daha fazla hasar gördüğünün işaretidir.
Dejeneratif Eklem Hastalığı (Osteoartrit)
Disk dislokasyonunun uzun süre devam etmesi, eklem yüzeyleri üzerindeki anormal baskı ve sürtünme nedeniyle kemik yapılarda bozulmaya yol açabilir. Eklem yüzeyleri arasında Artiküler disk artık olmadığından ve fonksiyon görmediğinden, çene eklemine binen her yük doğrudan kemik yüzeylere iletilir.
Bozulmuş Anatomi:
- Kondil ve Fossa Aşınması: Kondil ve temporal kemikteki mandibular fossa’yı kaplayan kıkırdak ve kemik yapılar aşınır, pürüzlenir ve düzleşir.
- Kemik Değişiklikleri: Röntgen veya tomografide osteofitler (kemik çıkıntıları), kistler veya kondil yüzeyinde düzleşme görülebilir.
- Ses: Bu pürüzlü yüzeyler birbirine sürtündüğünde, klik sesinden farklı, kumlu veya gıcırtılı bir ses olan krepitasyon duyulur.
Bu anatomik bozulmalar ağrı, şişlik, baş ağrısı,kulak ağrısı, kulakta basınç hissi, çınlama ve çenede fonksiyon kaybı gibi TMD semptomlarına yol açar. Tedavide amaç, bu bozulmuş yapıların üzerindeki baskıyı azaltmak ve diskin konumunu mümkün olduğunca iyileştirmektir.
TME bozukluklarının (TMD) önemli bir kısmı da, eklemin kendisinden değil, çene hareketini sağlayan ve kontrol eden çiğneme kaslarından kaynaklanır. Bu duruma genellikle Miyofasiyal Ağrı Disfonksiyonu veya kısaca Kas Kaynaklı TMD denir.
Kas Kaynaklı TME Bozuklukları (Myofasiyal Ağrı)
Bu bozukluklar, çiğneme kaslarının aşırı kullanımı, gerilmesi veya kronik spazmı sonucu ortaya çıkar.
Etkilenen Başlıca Kaslar
En sık etkilenen kaslar, çeneyi kapatan ve hareket ettiren güçlü kaslardır:
- Masseter (Çiğneme Kası): Alt çenenin köşesinde, yanakta yer alır.
- Temporalis (Şakak Kası): Şakak bölgesinden başlayıp alt çeneye bağlanır.
- Lateral Pterygoid ve Medial Pterygoid: Alt çenenin iç kısmında yer alan derin kaslardır.
Anatomik Bozulmanın Kaynağı: Tetik Noktaları
Kas kaynaklı TMD’nin merkezinde Tetik Noktaları (Trigger Points) adı verilen anatomik bozulmalar bulunur.
- Tetik Noktası Nedir?: Bir kas lifi bandının aşırı kasılıp gevşeyememesi sonucu oluşan, dokunulduğunda hassas olan ve uzaktaki bir bölgeye yansıyan ağrıya neden olan lokalize, sert nodüllerdir (düğümlerdir).
- Anatomik Etkisi: Bu noktalar, kasın kan dolaşımını ve oksijenlenmesini bozarak kasın kronik olarak gergin kalmasına, kısalmasına ve normal fonksiyonunu yerine getirememesine neden olur.
Ana Nedenler
Kaslarda bu tetik noktalarının ve gerginliğin oluşmasının temel nedenleri şunlardır:
Neden | Açıklama |
Parafonksiyonel Alışkanlıklar | Bruksizm (diş sıkma/gıcırdatma) en büyük nedendir. Bu, özellikle uyku sırasında kasları sürekli aşırı çalıştırmak demektir. Tırnak yeme, dudak ısırma veya sakız çiğneme de kasları yorar. |
Stres ve Gerginlik | Kronik stres, bilinçsizce çene ve boyun kaslarının sürekli kasılmasına (tonusunun artmasına) neden olur. Bu, tetik noktalarının oluşumunu hızlandırır. |
Travma veya Aşırı Germe | Çeneye darbe almak veya çok uzun süre ağzı açık tutmayı gerektiren diş tedavileri (uzun süreli ağız açık kalması) kasları zedeleyebilir. |
Kötü Duruş (Postür) | Özellikle boynun öne doğru eğildiği duruş bozuklukları, çene altı ve boyun kaslarında gerginliğe yol açarak çenenin dinlenme pozisyonunu bozar. |
Semptomlar
Kas kaynaklı TMD’nin semptomları genellikle eklem kaynaklı semptomlarla (klik, kilitlenme) karışmaz ve şunları içerir:
- Yaygın Yüz ve Çene Ağrısı: Ağrı, genellikle sadece eklemde değil, kulağın önünde, şakakta (Temporal kas), yanakta (Masseter kası) veya boyunda hissedilir.
- Yansıyan Ağrı: Kaslardaki tetik noktaları, diş ağrısı, kulak ağrısı veya gerilim tipi baş ağrısı şeklinde yansıyabilir.
- Hareket Kısıtlılığı: Gergin ve spazm geçiren kaslar çeneyi rahatça açmanızı engeller.
- Hassasiyet: Etkilenen kaslara elle bastırıldığında şiddetli ağrı hissedilir.
Bu tür bozuklukların tedavisinde odak noktası, kas spazmını çözmek, tetik noktalarını devre dışı bırakmak ve kasların dinlenmesini sağlamaktır (genellikle fizik tedavi, ısı/soğuk uygulamalar ve splint kullanımı ile).
